Málþing um tæknimiðstöð var haldið að Hótel Loftleiðum 3. maí 2011. Þingið var samstarfsverkefni ÁTAKs og þriggja annarra áhugamannafélaga; Samtaka frumkvöðla og hugvitsmanna; félags kvenna í nýsköpun og Félags íslenskra kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt.

Heiðursgestur þingsins og aðalframsögumaður var Grant Troop, varaforseti Ontario Science Centre í Toronto. Hann flutti þar ágæta kynningu á starfsemi OSC og fjallaði í leiðinni um eðli og starfshætti tæknimiðstöðva almennt, en OSC hefur stundað ráðgjafastarf á þessu sviði um allan heim. Hann vék nokkuð að þeirri gagnsemi sem stofnun tæknimðstöðvar hérlendis hefði í för með sér, einkum sem stuðningsúrræði fyrir menntun og örvun i nýsköpun og verklegum greinum. Sagði hann slíka gagnsemi augljósa ef litið væri til reynslu annarra þjóða, til dæmis Norðurlandaþjóðanna. Þegar tæknimiðstöð verður stofnuð hérlendis telur hann liggja beinast við að líta til fyrirmynda í Evrópuríkjum. Þar væri Heureka Science Center í Finnlandi almennt talið til mikillar fyrirmyndar.

Valdimar Össurarson, verkefnisstjóri og stofnandi ÁTAKs flutti erindi um starf samtakanna og stefnumál. Hann minntist á hvernig hið ágæta íslenska menntakerfi hefði hikað við að tileinka sér þá öflugu aðferðafærði sem science center eru í öllum okkar samanburðarlöndum. Fór hann yfir hina löngu baráttu ÁTAKs fyrir málefninu, sem um of hefur einkennst af tómlæti stjórnkerfis og stofnana, en um leið seiglu og áhuga einstakra eldhuga. ÁTAKi hefur þó ýmislegt áunnist á þessum tíma. Tekist hefur að kynna samtökin nokkuð, þannig að nú eru fleiri meðvitaðri um þessar sérstæðu stofnanir. Fyrir liggur vandað sérfræðiálit sem dregur fram brýna þörf fyrir tæknimiðstöð. Þá er verkefnið nú komið á dagskrá stjórnvalda með því að það er liður í Sóknaráætlun 20/20. Framundan er frekari barátta fyrir markvissri og tímasettri áætlanagerð stjórnvalda.

Svanborg R. Jónsdóttir, sem hefur langa reynslu sem kennari á sviði nýsköpunar og frumkvöðlamenntar; stofnandi FÍKNF og núverandi doktorsnemi á þessu sviði flutti erindi um sitt sérsvið. Þar rakti hún gagnsemi og nauðsyn þess að kennslu í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt væri vel sinnt í skólum og að námskrá væri skýr í þessum efnum. Tók hún dæmi um vel heppnaða kennslu í þessum greinum og fór yfir frammistöðu nokkurra metnaðarfullra skóla.

Eftir framsöguræður og kaffihlé hófust almennar umræður um málefnið, og sátu framsögumenn fyrir svörum. Fundargestir voru mjög áhugasamir um málefnið og fjölmörgum fyrirspurnum var beint til ræðumanna. Flestar beindust þær að Grant Troop, og lék mönnum m.a. hugur á að vita um hans framtíðarsýn og viðhorf; hvernig rekstri væri háttað; hvernig tæknimiðstöð gæit sem best þjónað menntun o.fl.

Fundurinn var sæmilega sóttur, sé tillit tekið til hins mikla fjölda málþinga sem nú eru auglýst og hinnar miklu veðurblíðu. Hinsvegar hefðu fleiri komist í salinn, og er umhugsunarefni hve margir skólar létu þetta framhjá sér fara. Fundarboð var sent í tölvupósti á alla grunn-, framhalds- og háskóla landsins; til allra sveitarfélaga; til allra þingmanna og fjölda ráðuneyta, stofnana og félaga. Þá var málþingið einnig boðað á póstlista aðildarfélaganna og auglýst í 4 daga á samtengdum rásum Rúv. Fréttatilkynningar voru sendar á alla helstu fjölmiðla landsins en þeir sinntu þeim yfirleitt ekki. Væri það verðugt rannsóknarefni að skoða ábyrgðartilfinningu fjölmiðla í mikilvægum málum varðandi framtíð þjóðarinnar. Allir eltust þessir fjölmiðlar við nýafstaðið kóngabrúðkaup í Bretlandi með daglöngum sérútsendingum og öðrum tilkostnaði. Þeir þegja hinsvegar allir sem gröfin þegar áhugafólk reynir að færa þjóðina í átt til hins siðmenntaða umheims. Rétt er þó að undirstrika þá undantekningu á þessum sofandahætti að Spegillinn, fréttaþáttur Rúv, tók viðtal sem þessu tengdist og sendi það út að loknu málþinginu.

VÖ

Einn helsti sérfræðingur heims um málefni tæknimiðstöðva hefur verið á Íslandi í boði ÁTAKs og samstarfsfélaga þess; Grant Troop, varaforseti Ontario Science Centre í Toronto. OSC er elsta tæknimiðstöð heims; í hópi þeirra stærstu og skipulag þess þykir til mikillar fyrirmyndar. OSC stundar víðtæka ráðgjafastarfsemi um allan heim og er Grant yfirmaður þeirrar deildar sem sér um erlend samskipti og fyrirtækjaþjónustu. ÁTAK hefur verið í góðum tengslum við sérfræðinga OSC um nokkurt skeið og þar ríkir áhugi og velvilji í garð Íslendinga í þessum efnum. Því var strax jákvætt tekið þegar ÁTAK spurðist fyrir um möguleika þess að fá hingað til lands sérfróðan mann á þessu sviði til að veita bestu fáanlega kynningu á starfsemi og eðli tæknimiðstöðva; bæði á opnu málþingi og á fundum með stjórnvöldum. Kostnaður við heimsóknina var greiddur af fjárveitingu sem félögin fengu á fjárlögum 2010 til að standa fyrir almennu málþingi til eflingar á nýsköpun og öðrum viðfangsefnum félaganna í samfélagsþágu.

Grant Troop reyndist hin mesta hjálparhella í þessari heimsókn. Hann hefur yfirgripsmikla þekkingu á öllum þáttum sem varða tæknimiðstöðvar og átti svör við hverri spurningu sem til hans var beint. Og spurningarnar voru margar. Grant Troop er viðfelldinn maður; skipulagður í hugsun og skýr í máli. Nánar verður greint frá hans framlagi á fundunum í fréttum hér á vefsíðunni. Stjórnarmenn ÁTAKs áttu mörg viðtöl og fundi með Grant meðan á heimsókn hans stóð og eru margs fróðari á eftir. Þá var viðtal við hann í Speglinum, fréttaþætti Rúv, þriðjudaginn 3. maí 2011.

Grant Troop er sannfærður um að íslensk tæknimiðstöð myndi vera mjög gagnleg fyrir íslenskt samfélag, ekki síður en hjá öðrum þjóðum. Hún mundi falla vel að því menntakerfi sem hér hefur verið byggt upp og yrði þar sú aukastoð sem þyrfi, t.d. til eflingar áhuga og skilnings á raungreinum, náttúrufræði og verklegum greinum. Einnig yrði hún öflug aðferð til eflingar á nýsköpun og rökrænni hugsun. Hann hafði kynnt sér vel helstu þætti í grunngerð íslensks samfélags, þar á meðal fyrirliggjandi drög að Sóknaráætlun 20/20. Sagði hann að vart væri finnanleg sú aðferðafræði sem betur þjónaði markmiðum Sóknaráætlunar um samkeppnishæfni en stofnsetning tæknimiðstöðvar. Hann lagði áherslu á mikilvægi þess að vinna skipulega varðandi ákvarðanatökur í þessum efnum. Mikilvægast væri að allir aðilar kæmu strax að mótunarvinnunni sem þyrftu að sjá um framkvæmd og afnot síðar, en einnig væri mikilvægt að sem fyrst yrði mótuð áætlun og tímasett markmið. Þá væri mikilvægt að hafa í huga að unnt er að stofnsetja tæknimiðstöð með margskonar hætti. Ekki er nauðsynlegt að ráðast í kostnaðarsamar framkvæmdir og fjárfestingar í byrjun. Unnt er að stofnsetja tæknimiðstöð sem í byrjun stundar einungis fjarvinnslu, eða það sem nefnt er "outreach programs" í þessum geira. Í því getur falist þjónusta við skóla útum allt land varðandi sérhæfða þætti og námsgreinar; og eru tengslin þá að mestu leyti í gegnum tölvunet. Einnig kemur til greina að halda úti heimsóknum í skóla, á bíl með nokkurn útbúnað tæknimiðstöðva. Þannig fjarþjónusta er þekkt erlendis, t.d. undir heitinu "science on the road". Starfsmenn yrðu að sjálfsögðu kennaralærðir og með sérstaka þjálfun á þessu sviði.

Grant sýndi þannig fram á að unnt er að fara ýmsar leiðir að stofnsetningu og starfrækslu íslenskrar tæknimiðstöðvar. Mikilvægt væri samt að hafa strax einhverja framtíðarsýn í huga þegar í byrjun og setja tímasettar vörður að henni. Gott væri að skoða í byrjun hverskonar tæknimiðstöð hér þyrfti að stofnsetja; hvort hún ætti að vera eingöngu tæknimiðstöð eða hvort starfrækja ætti safn í tengslum við hana. Rætt var m.a. um Náttúruminjasafn Íslands sem nýlega var stofnað, en enn hefur ekki verið mótað endanlega. Grant sagði a vissulega gætu verið hagræðing að því að staðsetja þetta tvennt í nágrenni og hafa samstarf, en ekki víst að sameiginlegur rekstur ætti vel við. Hinsvegar væru margar tæknimiðstöðvar starfræktar að hluta sem söfn, og þá einkanlega á tæknisviði; það gæti farið ágætlega saman.

Grant Troop fór, ásamt verkefnisstjóra ÁTAKs, í stutta skoðunarferð í kynningarmiðstöð OR á Hellisheiði. Hann var mjög hrifinn af þeirri starfsemi og kynningu sem þar er og sagði að kynningarmiðstöðin byði uppá mikla möguleika. Áhugi hans á staðnum stafaði ekki síður af hans sérmenntun, en hann er menntaður sem jarðfærðingur og starfaði um tíma við það. Lagði hann áherslu á að leitast yrði við að draga fram sérstæða þætti landsins, s.s. hreina náttúru; jarðhita og eldgos, í starfrækslu og uppsetningu tæknimiðstöðvar. Að lokinni heimsókn í Hellisheiðarvirkjun var farið í stutta skoðunarferð um Suðurland. Þá skoðaði Grant ýmsa staði í Reykjavík og var heppinn með veður meðan á heimsókninni stóð.

Segja má að stór áfangi hafi náðst í margra ára baráttu ÁTAKs þegar lögð voru fram drög að Sóknaráætlun 20/20.

Ríkisstjórnin ákvað að hefja vinnu við sóknaráætlunina eftir síðustu kosningar, og skyldi hún verða heildstæð atvinnustefna, þar sem tillit yrði tekið til samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs í alþjóðlegum samanburði; útfærð í samráði stjórnvalda, sveitarfélaga, aðila vinnumarkaðarins og háskólasamfélagsins. Stýrihópur var skipaður yfir verkefnið, en verkefninu var skipt í þrjá meginverkþætti;  sóknaráætlanir landshluta, framtíðarsýn og samkeppnishæfni.

Nokkrir vinnuhópar voru skipaðir um þann málaflokk sem snerti samkeppnishæfni landsins, þar á meðal einn sem fjallaði um menntun og nýsköpun. Honum stýrðu rektorar HÍ og HR, en þátttakendur komu úr fjölmörgum geirum menntunar, atvinnulífs og nýsköpunar. Meðal þátttakenda í hópnum voru stjórnarmenn ÁTAKs; Elinóra Inga Sigurðardóttir og Valdimar Össurarson, en þau voru um leið fulltrúar Félags kvenna í nýsköpun og Samtaka frumkvöðla og hugvitsmanna.

Stjórnarmenn ÁTAKs kynntu starf samtakanna og þá þörf sem hún beindist að. Verulegur áhugi var fyrir þessum málum í vinnuhópnum og margir tóku undir sjónarmið ÁTAKs. Í endanlegum tillögum vinnuhópsins er að finna texta sem síðan var tekinn orðréttur upp í endanleg drög að Sóknaráætlun 20/20. Þar er þessa setningu að finna: „Koma þarf á fót tæknimiðstöð (Science Center) sem myndi vekja athygli og áhuga barna og unglinga á raungreinum og örva nýsköpun”.

Fullyrða má að verði Sóknaráætlun samþykkt með þessu orðalagi sé stofnun tæknimiðstöðvar endanlega komin á verkefnalista stjórnvalda. Þar með eru mörkuð mikilvæg þáttaskil í starf ÁTAKs. Enn er þó langt í frá að baráttunni sé lokið. Svo verður ekki fyrr en íslensk tæknimiðstöð er að fullu tekin til starfa og þjónar þeim markmiðum sem ÁTAK hefur barist fyrir.

Málþing um tæknimiðstöð
verður haldið að hótel Loftleiðum, sal 4,  þriðjudaginn 3. maí 2011, kl. 16.00-18.00. 
Allir velkomnir meðan húsrúm leyfir, en óskað er eftir að gestir skrái þátttöku á Þetta tölvupóstfang er varið gegn ruslpóstsþjörkum, Þú verður að hafa JavaScript virkt til að sjá það.

Dagskrá:
16.00 Kynning á undirbúningsstarfi ÁTAKs og stöðu verkefnisins. 
          Valdimar Össurarson, verkefnisstjóri
16.15 Tæknimiðstöðvar (science center); eðli þeirra og hlutverk.
          Grant Troop, varaforseti Ontario Science Centre í Toronto
16.45 Nýsköpunar- og frumkvöðlamennt í skólum.
          Svanborg R. Jónsdóttir, kennari í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt
17.00 Umræður og fyrirspurnir
18.00 Þingslit

Um málefnið:  Tæknimiðstöð er enn engin á Íslandi, en í nánast öllum þróuðum ríkjum heims eru slíkar stofnanir algengar undir alþjóðlega heitinu „science center“.  Í grannríkjum okkar eru tæknimiðstöðvar öflugur stuðningur við menntun, einkum á grunn- og framhaldsskólastigi.  Þær gegna einnig mikilvægu hlutverki í  eflingu nýsköpunar- og frumkvöðlastarfs; sem almenn fræðslusetur; til endurmenntunar kennara; sem kynning á landi og samfélagi og sem fjölsóttur viðkomustaður ferðafólks.  Í nær 8 ár hefur verið unnið að kynningu á þessu mikilvæga úrræði, síðustu árin á vegum á vegum ÁTAKs (Áhugasamtaka um tæknimiðstöð fyrir almenning og kennslu).  Að verkefninu hafa síðan komið fjölmargir aðilar; skólar, kennarar, kennarasamtök, nýsköpunarsamtök, verkalýðsfélög, áhugafólk o.fl. 

Búið er að greina þörfina á faglegan hátt.  T.d. gerði Kennaraháskóli Íslands skýrslu árið 2007 um þessa þörf, og er niðurstöðu hennar vel lýst í stuttri setningu; „Íslensk tæknimiðstöð er tímabær nauðsyn“, sem þar er rökstutt.  Víðtækur hópur úr mennta- og atvinnulífi skilaði áliti 2010 í tengslum við „Sóknaráætlun 20/20“ og þar er tæknimiðstöð talin öflugt úrræði til eflingar menntunar.  Helstu rökin er þó að finna þegar skoðaður er fjöldi tæknimiðstöðva hjá grannríkjum okkar; áherslan sem er á uppbyggingu þeirra; fjöldi skólaheimsókna og annarra gesta og aðferðir sem þar er beitt.  Í tæknimiðstöðvum er leitast við að fræða með öðrum aðferðum en unnt er að beita í hefðbundinni kennslustofu.  „Sjáðu-snertu-prófaðu -leiktu þér-lærðu“ eru skilaboðin til gestsins.  Allir kennarar vita hve auðvelt er að ná til nemenda í gegnum leiki og tilraunir.  Með þannig „hands-on“ aðferðum má m.a. ná til nemendahópa sem gegnur illa í hefðbundnu námi, en að sjálfsögðu er leiðbeining kennara nauðsynleg hér sem í skólastarfinu.  Nánari upplýsingar má sjá á www.tsi.is og þar eru hlekkir á síður og fræðsluefni.

Er ekki kominn tími til að íslenskum nemendum bjóðist sömu námsúrræði og nemendum í samanburðarríkjum okkar? 
Verður íslensk tæknimiðstöð á dagskrá við mótun hins „nýja Íslands“?  

Mr. Grant Troop, aðalframsögumaður málþingsins, er varaforseti Ontario Science Centre í Toronto og yfirmaður fyrirtækja- og kynningarsviðs þess.    OSC er elsta tæknimiðstöð heims og ein sú stærsta.
Valdimar Össurarson er stofnandi ÁTAKs og verkefnisstjóri; fyrrv. kennari og nú fomaður Samt. frumkvöðla og hugvitsmanna.  Svanborg R. Jónsdóttir starfaði lengi sem grunnskólakennari; er stofnandi Félags ísl. kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt; doktorsnemi og höfundur kennsluefnis.  Undirbúning málþingsins hafa annast Valdimar og Elinóra Inga Sigurðardóttir, sem starfað hefur að nýsköpunarmálefnum; m.a. stofnandi og form. KVENN, Félags kvenna í nýsköpun, og stjórnarmaður í SFH og ÁTAKi.

Skólastjórnendur, kennarar og aðrir eru hvattir til að nýta sér þetta tækifæri til að kynna sér málefnið.  Ekki síst þeir sem vilja setja sér metnaðarfull markmið í nýsköpunar- og frumkvöðlafræðslu.

Vinsamlega tilkynnið þátttöku á Þetta tölvupóstfang er varið gegn ruslpóstsþjörkum, Þú verður að hafa JavaScript virkt til að sjá það.

Undirbúningsaðilar: ÁTAK – FÍKNF – KVENN - SFH