Tæknimiðstöð Íslands

Uppfinningamenn hafa verið fjölmennir á Íslandi, eflaust allt frá landnámstíð til vorra daga.  Engir þeirra hafa þó náð að verða heimsfrægir, eða marka sín spor í tækniþróun á heimsvísu.  Á því verður þó eflaust breyting innan tíðar.

Hverjir eru þá hinir íslensku uppfinningamenn?  Til að verðskulda nafngiftina uppfinningamaður þarf einstaklingur að koma fram með nýjung í tækni eða vísindum.  Þessi uppfinning þarf að vera svo frábrugðin fyrri tækni að ekki sé einungis um afbrigði eða nýja hönnun að ræða.  Hún þarf einnig að vera gædd a.m.k. einum eftirfarandi kosta: létta vinnu, auka afköst, minnka tilkostnað og auka lífsgæði.  Undir þessa skilgreiningu fellur fjöldamargt sem íslendingar hafa fengist við í gegnum tíðina.  Við höfum átt fjölmarga uppfinningamenn, en ýmislegt hefur orðið til þess að verk þeirra hafa ekki notið sín sem skyldi.  Eflaust hefur þar miklu valdið einangrun landsins og skilningsleysi samtíðarmanna.

Á öllum tímum hafa uppfinningamenn þurft að glíma við vantrú og skilningsleysi.  Hérlendis hefur þetta vandamál síst verið minna en annarsstaðar.  Um það vitna fjölmörg dæmi, sem hér verða síðar rakin.  Vandamál þetta er síst minna í dag en áður. Þrátt fyrir fjölmargar stofnanir og sjóði er erfitt fyrir uppfinningamanninn að koma verkum sínum á framfæri.  Meðan ekki er tekið með opnum hug á þeim málum munu íslenskar uppfinningar halda áfram að falla í gleymskunnar dá, án þess að koma neinum að notum.  Með þessu er ekki verið að brigsla ráðamönnum um illvilja; heldur er vandamálið að aldrei hefur tekist að skapa aðstæður eða kerfi til að uppfinningamanninn fái hugmyndir sínar metnar eftir formlegum leiðum og á jafnréttisgrunni.

Fyrir nokkrum árum var haldin sýningin "Hugvit og hagleikur" í FélagsheimilinuÞjórsárveri, að frumkvæði þáverandi umsjónarmanns.  Þar voru sýnd verk hinna fjölmörgu hugvitsmanna sem starfað hafa á tiltölulega afmörkuðu svæði í austanverðum Flóanum.  Sýningin var einstök, og sama má segja um verkin.  Þarna mátti sjá spunavélar sem fundnar voru upp og fjöldaframleiddar í Flóanum.  Einnig þá uppfinningu hérlenda sem nú er að komast í fjöldaframleiðslu; fjölblendinn.  Meðal fjölmargra gesta var forseti Íslands, Ólafur Ragnar Grímsson ásamt frú Dorrit Moussajef.  Forseti hélt opnunarræðu og lét þá m.a. þessi orð falla:

"Við Íslendingar höfum löngum hampað hagyrðingum og talið skáld og ritsnillinga vera í fremstu virðingarröð.  Við höfum á hinn bóginn ekki sinnt sem skyldi framlagi þeirra sem lögðu gjörva hönd á plóg, léttu byrðar með nýju verklagi, færðu nýjungar inn í daglega iðju, smíðuðu vélar sem juku afköst og tæki sem reyndust þarfaþing, sköpuðu með hagleik og listasmíð einsæða kjörgripi, auðguðu þannig íslenska menningu og léttu mörgum lífið.  Hinn verklegi þáttur er merkur strengur í okkar sögu og við þurfum á næstu árum að gera honum betri skil, skerpa skilning á mikilvægi hans og fjölbreytileika og heiðra um leið hið góða fólk sem sérstaklega hefur á þessu sviði látið að sér kveða".

Það eru ekki einungis uppfinningamennirnir sem verða gleymskunni að bráð.  Við höfum staðið okkur skammarlega í að varðveita verk þeirra.  Það kom m.a. fram á þessari sýningu.  Margt hefur þegar farið forgörðum af verkum hugsuða og uppfinningamanna.  Enn er þó hægt að bjarga ýmsu, og til eru þeir sem séð hafa gildi þess að bjarga þessum einstöku verkum og forðað mörgu frá glötun.
Tæknimiðstöð Íslands er ætlað að bæta úr þessu ástandi.  Líkt og margar erlendar systurstofnanir mun það hafa sérstakar skyldur við að varðveita verk hugvitsmanna og uppfinningamanna og halda utan um minningu þeirra sjálfra.  Það mun leitast við að hafa upp á þessum verkum og sýna þau, bæði vegna varðveislugildis en ekki síður til að hvetja upprennandi kynslóðir til dáða á þessu sviði.  Tæknimiðstöðin mun því halda utan um mikilvægan hluta þjóðararfsins sem að óbreyttu verður annars glötun að bráð.

Tæknimiðstöðin mun vinna á þessu sviði í nánu samstarfi við samtök hugvitsmanna og aðra sem láta sig þessi mál varða.