Tæknimiðstöð Íslands

Vísindastofa

Hér er alþjóðlega heitið "science center" þýtt beint sem "vísindastofa".  Þessi starfsemi er svo lítt þekkt hérlendis að íslensk þýðing hefur ekki náð að festast í sessi.  Stungið hefur verið upp á orðinu "tilraunahús", en það er einnig misvísandi.  Kannski væri "upplifunarstofa" eða "fiktarahús"það sem best lýsti þessum stað.

Vísindastofan er mikilvægur hluti allra tæknisafna og í flestum þeirra er hún yfirgnæfandi þáttur.  Má þar nefna t.d. Experimentarium í Hellerup, Danmörku, Discovery Centre, Halifax o.fl.
Vísindastofunni er best lýst sem stórum og fjölbreyttum leiktækjasal.  Og þessi tæki eru alls ekki til að skoða, heldur er ætlast til að gesturinn noti þau; leiki sér, geri tilraunir, snerti, hugsi, upplifi og læri af reynslunni.  Líkt og leiktæki á barnaleikvelli vekja þau áhuga kappsamra og forvitinna barna.  Það sem gerir leiktæki vísindastofu svo sérstök er að öll hafa þau kennslugildi; öll vekja þau forvitni, eða fræða ósjálfrátt, um þau lögmál sem að baki liggja.  Og það sem e.t.v. er mikilvægast; þau efla áhuga, keppnisanda og skemmtun, og sameina þannig nám og leik.  Notandinn lærir um leið og hann nýtur skemmtunar og spennings sem í leiknum felst.  Áhugi sem þannig vaknar í huga barns, getur enst gegnum námsárin og jafnvel átt þátt í framtíðarákvörðunum s.s. starfsvali.  Sameinað skemmtigildi og fróðleiksmiðlun gerir leiktækin einnig eftirsóknarverð í augum fullorðinna sem þarna kynnast virkni náttúrulögmála sem áður hafa verið lærð af bók.  Þannig er vísindastofan skemmtilegur vettvangur allra aldurshópa, og fyrir fjölskylduna til að njóta skemmtunar í sameiningu. 

Fræðslugildi vísindastofunnar er augljóst, enda eru vísindastofur mikið notaðar í þágu kennslu og annars skólastarfs, t.d. hjá grannþjóðum okkar.  Skólar fara gjarna með nemendur í bekkjarferðir á tæknisöfn meðan þau eru á grunnskólaaldri.  Þá er vísindastofan vinsæll áfangastaður.  Þar er hægt að útskýra virkni tækjanna út frá því námsefni sem verið er að kenna hverju sinni.  Um leið fá börnin útrás fyrir leikjaþörf og hreyfingu.  Varla finnast árangursríkari kennsluaðferðir.  Þeir sem fengist hafa við kennslu vita hve verkleg kennsla, leikir og tilraunir geta nýst vel og vakið áhuga.  Að lokinni heimsókn í tæknimiðstöðina er hægt að vinna frekar úr reynslu og upplifun sem þar fékkst, annaðhvort í næstu kennslustund í skólanum eða í kennslustofum í safninu sjálfu.  Auk þess halda tæknisöfn úti viðamikilli fræðslu á vefsíðum, sem tengja upplifunina við kennsuefni samkvæmt námskrá og veita viðbótarfróðleik.

Við smíði leiktækjanna er öryggið haft í fyrirrúmi.  Þau eiga að vera hættulaus, jafnvel við lágmarkseftirlit.  Einnig eru tækin gerð til að þola mikla notkun og misjafna meðferð.  Fjölbreytni þessara tækja er gífurleg, enda framleiðendur margir og aðferðir sömuleiðis.  Tækin tengjast hinum ýmsu greinum eðlisfræði, s.s. ljósfræði, aflfræði, rafmagni og efnafræði, en sömu grundvallaratriði eru höfð að leiðarljósi við hönnun og smíði, þ.e. skemmtigildi, fræðslugildi, öryggi og ending.  Lesmáli er haldið í lágmarki við tækin, enda mest lagt upp úr upplifuninni sjálfri; skýringar koma síðar, t.d. í skólastofunni eða við lestur námsbóka.

Heimsókn í vísindastofu tæknimiðstöðvar er eftirminnileg lífsreynsla og skilur eftir þekkingu og upplifun sem nýtist síðar.  Fyrir börn á skólaaldri getur slíkt "nám með leik" verið árangursríkara en langvarandi bóklestur og þaulseta á skólabekk.  Sumum fellur betur að læra af reynslunni en af bók.  Hér er sennilega um að ræða þann hvata sem þarf til að auka áhuga íslenskra grunnskólanemenda á raungreinum, en á því sviði hefur þjóðin verið eftirbátur annarra samanburðarlanda eins og komið hefur fram í rannsóknum.

Hér er forvitnilegur hlekkur á vef Alþjóðasambands tæknimiðstöðva (ASTC), þar sem lýst er gildi tæknisafna og vísindastofa við nám;  http://www.astc.org/resource/education/johnson_scicenters.htm